Milczenie owiec: Z larwy w motyla

 zdjęcie z oryginalnego plakatu do Caged HeatW 1974 roku Jonathan Demme reżyseruje swój pierwszy pełnometrażowy film pod tytułem Caged Heat więzienna gorączka. Film wyprodukowany przez wytwórnię New World Pictures, założoną przez Rogera Cormana ( ,,króla" niskobudżetowych filmów, klasy B, który gra epizodyczną rolę, głównego dyrektora FBI w Milczeniu Owiec), opowiada historię młodej dziewczyny, która trafia do więzienia za handel narkotykami. Nieludzkie warunki panujące w stanowym ośrodku poprawczym (od bójek między współwięźniarkami, strażników znęcających się nad osadzonymi, po terapie elektrowstrząsowe dla niepodporządkowanych jednostek) sprawiają, że bohaterka postanawia uciec, lecz chcąc tego dokonać, ze strachliwej dziewczyny, musi stać się silną i pewną swoich czynów kobietą.
 


W 1991 roku, Demme realizuje swój jedenasty, najgłośniejszy film  Milczenie Owiec, na podstawie powieści Thomasa Harrisa, będącą kontynuacją książki Czerwony Smok, która została zekranizowana w 1986 roku (Manhunter) przez Michaela Manna - prócz powtarzających się postaci, filmy nie są ze sobą związane fabularnie.

Milczenie Owiec to film o aspirującej agentce FBI, Clarice Starling, która z polecenia przełożonego, zostaje wysłana do więziennego centrum psychiatrycznego, by uzyskać pomoc od więźnia, Doktora psychiatrii, Hanibala ,,kanibala" Lectera, pozwalającą na rozpracowanie modus operandi grasującego w środkowo-zachodnim obszarze Stanów Zjednoczonych mordercy nazwanego przez prasę i policję, Buffalo Billem.

Podobnie jak w pierwszym filmie Demme'a, główną bohaterką jest kobieta, znajdująca się w świecie, a raczej środowisku zdominowanym przez mężczyzn, co świetnie ukazuje scena, w której drobno zbudowana Clarice wchodzi do windy wypełnionej górującymi nad nią mężczyznami. W filmie, bohaterce stale towarzyszą męskie spojrzenia (nieraz dwuznaczne, jak  dzieje się to na przykład podczas treningów); fakt ten, pozwalając widzowi na utożsamienie się z bohaterką, podkreśla częste stosowanie point of view. Warto jednak zaznaczyć, że w biegu akcji widzimy również perspektywy trzech innych postaci: Lectera, Ardelii i Buffalo Billa. Przy ostatnim spotkaniu Lecter zadaje pytanie: „Nie czujesz na swoim ciele pożerających cię oczu? I czy twoje oczy nie szukają tego czego pragniesz?"
To właśnie płeć Clarice jest jedną z istotniejszych przesłanek prowadzących do pojmania Billa. Crawford  wykorzystuje Clarice między innymi dlatego, że jest ona kobietą; wie, że jako kobieta, chcąc udowodnić, że dorównuje mężczyznom agentom FBI, da z siebie więcej, niż się od niej wymaga. Flirt z Chiltonem pozwala jej spotkać się z Lecterem sam na sam, flirt z Pilcherem zapewnia jej pomoc w rozpoznaniu gatunku motyla i uzyskania niezbędnych informacji, natomiast fascynacja, jaką ma dla niej Lecter, i szacunek, jakim ją obdarza, wynikają z odwagi i wewnętrznej siły Starling, a także ze szczerości osoby niedoświadczonej. Potrzeba udowodnienia wątpiącym w jej możliwości sprawia, że naprawdę jest gotowa dać z siebie wszystko.

I tu pojawia się drugi, najistotniejszy motyw; a mianowicie motyw konfrontacji z przeszłością, która skutkuje ostateczną przemianą. Podczas pierwszego spotkania wyczulony na ludzkie słabości Lecter radzi aspirującej agentce: "zajrzyj głęboko do swego wnętrza". Introspekcja jest niezbędna, by dojść do sedna sprawy, musi ona najpierw odwiedzić swoje najgłębiej skrywane wspomnienia. ,,Pamięć, agentko Starling, to wszystko, co mam zamiast widoku." - odpowiada Hannibal zapytany o to, jak mógł odtworzyć tak drobne szczegóły na swoich obrazach. Wizualizacja wspomnień z dzieciństwa pozwala zrozumieć widzom, kim jest Clarice. Zaraz po wyjściu ze szpitala, bohaterka przypomina sobie ojca wracającego po pracy do domu. Wspomnienie to zostało wywołane przez Lectera, a związane jest z osobą ojcowską, którą on sam symbolizuje.
Podczas drugiego spotkania bohaterów, Lecter, odnosząc się do głowy Raspiela, znalezionej przez Starling, mówi o ,,pierwszej próbie przemiany raczkującego mordercy". Przemiana jest bowiem najważniejszym motywem, potrzebnym do zrozumienia działań Billa, który na skutek doświadczania wieloletniej przemocy (ironiczne wydaję się tu ,,love" wytatuowane na jego lewej dłoni, ponieważ ukształtował go właściwie brak miłości) nienawidzi siebie i pragnie się stać kimś zupełnie innym, chce się uwolnić od przeszłego bólu i cierpienia.
Jedyną drogą ucieczki jest transformacja w kobietę, osiągalna - jak sądzi - po dosłownym wejściu w cudzą skórę. Gdy uwięziona Catherine Martin (symbol pięknej i niewinnej Ameryki) krzyczy z głębi studni, porywacz zaczyna naśladować jej krzyk niczym dziecko uczące się nowych słów.
Bill nie czerpie przyjemności z zabijania, zabójstwa są  poniekąd "skutkiem ubocznym", małym szczegółem na tle wielkiej przemiany.

Metamorfoza dotyczy także głównej bohaterki, z dziewczynki, którą widzimy w jej wspomnianiach, przemienia się ona w kobietę, z adeptki w pełnowartościową agentkę, z gwiazdeczki (Starling) - w gwiazdę. Larwa staje się motylem.
W przeciwieństwie do Buffalo Billa Clarice potrafi wykorzystać swoje słabości, jak na przykład wspomniana już płeć i (niskie) pochodzenie. Pomimo tego, że jest kobietą pracującą dla FBI (które nie jest mile widziane w małych miejscowościach) jej małomiasteczkowy ,,pure West Viriginian" akcent, wcześniej trafnie wychwycony i skomentowany przez Lectera, sprawia, że (kiwając głowami z aprobatą)  policjanci badający sprawę zwłok kobiety, wyłowionych z rzeki Elk (w stanie West Virginia) przychylają się do prośby o umożliwienie prowadzenia śledztwa i zbadania kolejnej ofiary Billa.
W domu pogrzebowym, grający na organach Lamar (nad którym wiszą trzy motyle), powoduje, że Starling oddaje się wspomnieniom z pogrzebu ojca, którego śmierć wiąże się z najtrudniejszym okresem jej dzieciństwa.

Podczas ostatniego, najważniejszego spotkania z Clarice Lecter zostaje przeniesiony z piekielnych czeluści piwnicy więzienia w Baltimore na najwyższe piętro muzeum w Memphis. Między nim, a nią znajdują się kraty (w przeciwieństwie do wcześniejszych szyb) umożliwające po raz pierwszy bezpośredni kontakt między bohaterami.
Nawiązując do stoicyzmu Marka Aureliusza, Lecter nakazuje Clarice, by była opanowana, ostrożna i szukała najprostszych rozwiązań; każe jej zrozumieć naturę Billa, stawić czoła temu, co minęło, i zaakceptować to, na co się nie ma wpływu - wspomnienie, które zadecydowało o tym, kim będzie w przyszłości.
Tytułowe milczenie to krzyk zarzynanych owiec, który Clarice nadal słyszy, nie mogąc uratować ani jednej owcy. Wydarzenie, które ją ukształtowało i sprawiło, że zaczęła się obarczać winą. Najprawdobodniej dlatego zapragnęła zgłosić się do FBI.
Jak powiada Lecter: ,,Daj mi znać kiedy owce zamilkną" . Moment wyznania sekretu jest ostatnim conditio sine qua non pełnej przemiany Starling. Lecter dotyka Clarice przy podawaniu akt przez kraty - ich wskazujące palce się stykają, symbolizując przekazanie ostatecznej wiedzy (niezbędnej do pojmania mordercy) i nawiązując do fresku Stworzenia Adama Michała Anioła, na którym Bóg znajduje się na figurze odwzorowującej kształt mózgu.

Dzięki kryptoterapii dr. Lectera Clarice uwalnia się od demonów przeszłości, co w efekcie prowadzi do wielkiego sukcesu i upragnionego awansu (w finalnym starciu z Buffalo Billem uwidacznia się jej pełna metamorfoza, a przez ciemność, którą wykorzystuje morderca, przebija się światło). W przeciwieństwie do protagonistki, Bill, człowiek w pełni uzależniony od swojej przeszłości, targany emocjami, niepotrafiący się przystosować i przejść prawdziwą, całkowitą wewnętrzną przemianę, od początku był skazany na porażkę.


http://www.filmweb.pl/Milczenie.Owiec

http://www.imdb.com/title/tt0102926/
 

Filip C

Filip C

22 lata Crenshaw blvd.
9 artykułów


Dodaj komentarz anonimowo lub zaloguj się
 
przysłano: 23 sierpnia 2017


Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.

Zgłoś obraźliwą treść

Uzasadnij swoje zgłoszenie.

wpisz wiadomość


lub tradycyjnie
login lub email
hasło