20 lat Wywroty

O czasie Zagłady - recenzja książki "Byłam sekretarką Rumkowskiego. Dzienniki Etki Daum"

Byłam sekretarką Rumkowskiego to cenne pod względem dokumentalnym zapiski, które ukazują piekło na ziemi – codzienność w łódzkim getcie, beznadziejną walkę  z głodem, zimnem, chorobami i wszechobecną śmiercią. 


Etka Daum prowadziła swój dziennik ponad cztery lata. Przez większość tego okresu była sekretarką Chaima Rumkowskiego, nazywanego Cesarzem i "żydowskim królem". 

Były kupiec i przedsiębiorca podczas wojny został wytypowany przez Niemców do organizowania życia i pracy w getcie. Szybko uczynił z tego miejsca dochodowy interes, tworząc różne zakłady pracy. Przekonał do swoich pomysłów nie tylko okupanta, ale i wycieńczonych rodaków, którzy uwierzyli, że dzięki swej pożyteczności uchronią się przed śmiercią. 

Z getta płynął do niemieckich kieszeni strumień pieniędzy, do Rzeszy zaś trafiały wyprodukowane w ponad stu zakładach przedmioty, głównie mundury, buty i plecaki dla armii. 
Dzięki swej uprzywilejowanej pozycji Cesarz opływał w dostatki, w przeciwieństwie do tych, którzy codziennie umierali z wycieńczenia i chorób, albo byli mordowani na coraz większą skalę. 

Dzienniki Etki Daum są wiarygodną, wstrząsającą i szczegółową kroniką życia w łódzkim getcie. Jednak portret Rumkowskiego, jaki się z niej wyłania, wydaje się nieco stronniczy - jakby Etka Daum nie chciała mówić i pisać źle o swoim pracodawcy, któremu wiele zawdzięczała (np. załatwianie leków dla chorej matki i narzeczonego, chronienie przed zemstą obrażonego Niemca). 

Na pewno początkowo pochodząca z Warszawy dziewczyna mogła nie rozeznawać się w układach panujących w łódzkim getcie, mogła nie znać wielu szczegółów z życia Rumkowskiego i pogłosek dotyczących jego pedofilskich skłonności (o których dziś wiemy, że były faktem). 
Trudno jednak uwierzyć, by z czasem nie zreflektowała się, jaką "miłością" jej przełożony darzył dzieci z sierocińców, które często odwiedzał. Gdy Etka pisze, że Rumkowski w towarzystwie opuszczonych maluchów się relaksował, brzmi to jak złowieszcza dwuznaczność, której nie równoważy misja, jaką były starania o utrzymanie przy życiu mieszkańców getta. 
Trudno jednak oceniać postawę kobiety, która przetrwała piekło, z naszej perspektywy. 

Byłam sekretarką Rumkowskiego to nie tylko książka o kontrowersyjnym "żydowskim królu" i jego świcie. Przede wszystkim jest to zapis codziennych zmagań z głodem, zimnem, chorobami, strachem, śmiercią. To także osobiste wynurzenia autorki, której życie w łódzkim getcie rozświetlała miłość do narzeczonego i późniejszego męża. 


Wyrazy uznania na pewno należą się Elżbiecie Cherezińskiej, która zredagowała i przygotowała do druku zapiski Etki Daum. Ponieważ jej pisany na bieżąco w getcie pamiętnik zaginął, po wojnie odtworzyła ona swoje zapiski. Wymagały one jednak wielu konsultacji i sprawdzenia historycznych szczegółów. Zaangażowanie Cherezińskiej w projekt jest godne podziwu. 

Interesujący jest również zamykający książkę rozdział, który opisuje dalsze losy Etki i jej bliskich - od gehenny w obozach koncentracyjnych po powojenne czasy. 

Obowiązkowo należy zacząć lekturę od wstępu autorstwa Szewacha Weissa oraz wprowadzenia Elżbiety Cherezińskiej. Dzięki tym tekstom łatwiej zrozumieć niektóre opisane przez Etkę Daum mechanizmy. 

Na uwagę zasługuje także strona edytorska – książka jest wydana w dużym, albumowym formacie, stylizowana graficznie na stary dziennik i opatrzona archiwalnymi zdjęciami, które jeszcze bardziej potęgują grozę zawartą w treści. 

Na pewno nie jest to książka do poduszki, jednak warto ją poznać, bo stanowi cenny i niepodważalny dokument, mogący zainteresować nie tylko miłośników historii. 

BEATA IGIELSKA 

Książka Elżbiety Cherezińskiej "Byłam sekretarką Rumkowskiego. Dzienniki Etki Daum" ukazała się w 2018 roku, nakładem Wydawnictwa Zysk i S-ka

 

 

Zdjęcia


Beata Igielska

Beata Igielska

50 lat Lubuskie
286 artykułów 54 komentarze
KSIĄŻKI - mój jedyny NAŁÓG!


Dodaj komentarz anonimowo lub zaloguj się
 
przysłano: 25 kwietnia 2018 (historia)


Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.

Zgłoś obraźliwą treść

Uzasadnij swoje zgłoszenie.

wpisz wiadomość


lub tradycyjnie
login lub email
hasło